ลูกซนตามวัย หรือเข้าข่าย "สมาธิสั้น (ADHD)"? คู่มือพ่อแม่ฉบับเข้าใจง่าย สังเกตอาการและแนวทางการรักษาอย่างถูกวิธี

สวัสดีค่ะคุณพ่อคุณแม่ ครูอาโปในฐานะนักกิจกรรมบำบัดที่คลุกคลีกับเด็กๆ และคุณพ่อคุณแม่มานาน ครูอาโปเข้าใจดีค่ะว่า เวลาที่ลูกของเราดูซนกว่าปกติ ยุกยิก ไม่นิ่ง หรือเหม่อลอยเวลาเรียน คำถามแรกๆ ที่มักจะผุดขึ้นมาในใจคือ "ลูกเราเป็นเด็กสมาธิสั้นหรือเปล่า?" ความกังวลนี้ไม่ใช่เรื่องแปลกเลยค่ะ ในปัจจุบันมีคุณพ่อคุณแม่จำนวนมากที่ค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับโรคนี้ เพื่อเตรียมพร้อมรับมือและดูแลลูกอย่างดีที่สุด วันนี้ครูอาโปเลยขออาสามาสรุปข้อมูลสำคัญ ตั้งแต่การสังเกตอาการ ไปจนถึงขั้นตอนการรักษา เพื่อเป็นเข็มทิศให้คุณพ่อคุณแม่ได้เข้าใจและนำไปปรับใช้กันค่ะ

โรคสมาธิสั้น (ADHD) คืออะไร?
โรคสมาธิสั้น หรือ ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) เป็นความผิดปกติทางพัฒนาการของระบบประสาทและสมองส่วนหน้า (ส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมสมาธิและการยับยั้งชั่งใจ) ทำให้เด็กมีปัญหาในการควบคุมพฤติกรรมตนเอง ซึ่งไม่ได้เกิดจากการเลี้ยงดูที่ผิดวิธีตามที่หลายคนเข้าใจผิดนะคะ แต่เป็นเรื่องของการทำงานในสมองและสารสื่อประสาทค่ะ

สังเกตอย่างไร? "สมาธิสั้น อาการ" แบบไหนที่ควรพาไปหาหมอ
การจะดูว่าลูกเป็น เด็กสมาธิสั้น หรือไม่ เรามักจะประเมินจาก 3 กลุ่มอาการหลัก ซึ่งมักจะแสดงออกให้เห็นอย่างชัดเจนก่อนอายุ 12 ปี และต้องเป็นต่อเนื่องกันอย่างน้อย 6 เดือนในหลายๆ สถานที่ (เช่น ทั้งที่บ้านและที่โรงเรียน) ดังนี้ค่ะ:

ขาดสมาธิ (Inattention) วอกแวกง่าย เหม่อลอย ฟังคำสั่งไม่จบ ลืมของบ่อยๆ ทำงานไม่สำเร็จตามที่ได้รับมอบหมาย หรือไม่สามารถจดจ่อกับงานที่ต้องใช้ความพยายามทางสมองได้นานๆ
ซน ไม่อยู่นิ่ง (Hyperactivity) ยุกยิกตลอดเวลา นั่งไม่ติดที่ ชอบปีนป่าย วิ่งไปมา หรือพูดมากผิดปกติ
หุนหันพลันแล่น (Impulsivity) รอคอยไม่เป็น ชอบพูดแทรกเวลาคนอื่นคุยกัน หรือมักจะตอบคำถามก่อนที่ผู้ถามจะถามจบ
คำแนะนำจากครูอาโป หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นอาการเหล่านี้จนเริ่มส่งผลกระทบต่อการเรียน การเข้าสังคม หรือการใช้ชีวิตประจำวันของลูก อย่าเพิ่งตื่นตระหนกไปนะคะ การพาเด็กมาประเมินตั้งแต่เนิ่นๆ คือทางออกที่ดีที่สุดค่ะ

สงสัยว่าลูกเป็น ต้องไป "ตรวจสมาธิสั้น" ที่ไหน?
เมื่อคุณพ่อคุณแม่เริ่มกังวล ขั้นตอนต่อไปคือการพาไป ตรวจสมาธิสั้น โดยตรงกับ กุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรม หรือ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น ค่ะ

คุณหมอจะทำการประเมินผ่านการสัมภาษณ์คุณพ่อคุณแม่ การสังเกตพฤติกรรมของเด็ก และมักจะมีแบบสอบถามประเมินพฤติกรรมให้คุณครูที่โรงเรียนช่วยประเมินด้วย เพื่อให้ได้ข้อมูลที่รอบด้านที่สุด ไม่มีการเจาะเลือดหรือเอกซเรย์สมองเพื่อวินิจฉัยโดยตรงนะคะ ยกเว้นกรณีที่คุณหมอต้องการตรวจหาโรคอื่นที่อาจแฝงอยู่

แนวทางการ "รักษาสมาธิสั้น" ที่ได้ผลจริง
การ รักษาสมาธิสั้น ต้องอาศัยความร่วมมือจาก 3 ฝ่ายหลัก คือ แพทย์/นักบำบัด ครอบครัว และโรงเรียน โดยมีแนวทางหลักๆ ดังนี้ค่ะ

1. การใช้ "ยารักษาสมาธิสั้น"
คุณพ่อคุณแม่หลายท่านมักจะกลัวการให้ลูกทานยา แต่จริงๆ แล้ว ยารักษาสมาธิสั้น (เช่น กลุ่ม Methylphenidate) มีประสิทธิภาพสูงมากและปลอดภัยหากอยู่ในการดูแลของแพทย์ ยาจะเข้าไปช่วยปรับสมดุลสารสื่อประสาทในสมอง ทำให้เด็กสามารถควบคุมตัวเองได้ดีขึ้น มีสมาธิในการเรียนมากขึ้น และลดอาการยุกยิกหุนหันพลันแล่นลงได้อย่างชัดเจน

2. การปรับพฤติกรรม และการ "ฝึกเด็กสมาธิสั้น" (กิจกรรมบำบัด)
นี่คือส่วนที่ครูอาโปเข้ามามีบทบาทโดยตรงเลยค่ะ การทานยาเพียงอย่างเดียวอาจไม่พอ เราต้องมีการ ฝึกเด็กสมาธิสั้น ควบคู่ไปด้วย

การฝึกทักษะทางสังคม (Social Skills Training) สอนให้เด็กรู้จักการรอคอย การอ่านสีหน้าอารมณ์ผู้อื่น และการเล่นกับเพื่อนอย่างเหมาะสม
การปรับพฤติกรรม (Behavior Modification) การใช้เทคนิคการให้รางวัล (Positive Reinforcement) เมื่อเด็กทำพฤติกรรมที่เหมาะสม และการจัดการกับพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์อย่างมีสติ
การฝึกการบูรณาการประสาทความรู้สึก (Sensory Integration) เพื่อช่วยให้เด็กรู้จักจัดการกับพลังงานล้นเหลือ และปรับความตื่นตัวของร่างกายให้อยู่ในระดับที่พร้อมเรียนรู้

3. การจัดการสภาพแวดล้อม
ที่บ้านควรจัดมุมทำการบ้านให้เงียบสงบ ไม่มีสิ่งเร้า (เช่น ทีวี ของเล่น) กำหนดตารางกิจวัตรประจำวันให้ชัดเจน และให้คำสั่งที่สั้น กระชับ เข้าใจง่าย
ที่โรงเรียนควรประสานงานกับคุณครู เพื่อให้เด็กได้นั่งหน้าชั้นเรียน หรือใกล้ชิดคุณครู เพื่อลดโอกาสการวอกแวก

โรคสมาธิสั้น (ADHD) ไม่ใช่โรคที่น่ากลัว หากลูกได้รับการประเมินอย่างถูกต้องและได้รับการช่วยเหลืออย่างเหมาะสม ทั้งจากแนวทางการแพทย์และกิจกรรมบำบัด เด็กๆ จะสามารถเติบโต เรียนรู้ ใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่น และดึงศักยภาพที่ซ่อนอยู่ออกมาได้อย่างยอดเยี่ยมเลยค่ะ ครูอาโปเป็นกำลังใจให้คุณพ่อคุณแม่ทุกท่านนะคะ สามารถนัดหมายประเมินพัฒนาการ เพื่อเริ่มต้นการฝึกกระตุ้นพัฒนาการได้ที่ <a href="https://lin.ee/qArDbNm"><img src="https://scdn.line-apps.com/n/line_add_friends/btn/th.png" alt="เพิ่มเพื่อน" height="36" border="0"></a> หรือ โทร 083-806-1418

ครูอาโป ชญานันทน์ วชิรางกูร

นักกิจกรรมบำบัด

หัวหน้าทีมผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็กจาก GROWING SMART CLINIC

อ้างอิงข้อมูล (References):

ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. "โรคสมาธิสั้น (ADHD) ในเด็ก"

https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=1189

สถาบันการแพทย์จักรีนฤบดินทร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี. "โรคสมาธิสั้น (ADHD)" https://www.rama.mahidol.ac.th/ramamental/generalknowledge/child/06112014-1011